Vrijwilligerswerk en handicap
Je werkt niet alleen om geld te verdienen. Je werkt ook omdat je een bijdrage wilt
leveren, je kwaliteiten wilt benutten, onder de mensen wilt zijn, vrienden maken, er bij
horen. Vrijwilligerswerk kan dan een goede keuze zijn.
En stel dat je toch de overstap
wilt maken naar een betaalde baan, dan is die werkervaring als vrijwilliger mooi
meegenomen... Helaas is werken als vrijwilliger voor jongeren met een handicap niet zo
vanzelfsprekend. Gebouwen zijn niet toegankelijk, je werkplek is niet aangepast, vervoer
is niet geregeld. Bovendien zien anderen jou vaak als iemand die hulp en begeleiding nodig
heeft, in plaats van als een vrijwilliger die meedraait het als alle andere vrijwilligers.
Lastig om in je eentje tegen op te boksen!
Jopla wil dat jongeren met een handicap meer mogelijkheden krijgen om vrijwilligerswerk te
doen. Niet alleen in organisaties van gehandicapten, maar ook daarbuiten.
Om beter te begrijpen wat er mis gaat en hoe dat kan veranderen, heeft Jopla besloten om
eerst maar eens te kijken hoe het toegaat in het club- en buurthuiswerk in de provincie
Utrecht. Om daar achter te komen houdt Jopla een grondig onderzoek Met enquêtes,
groepsgesprekken en interviews met alle betrokkenen: beroepskrachten, andere vrijwilligers
en gehandicapte jongeren zelf. Ook de Vrijwilligerscentrale
Utrecht is bij het project betrokken, net als een aantal andere
gehandicaptenorganisaties: de organisatie van slechthorende jongerenorganisatie SHJO, de Algemene Nederlandse Gehandicapten
Organisatie ANGO en de Nederlandse
Vereniging Voor Slechthorenden NVVS
Uiteindelijk wordt daar een rapport van gemaakt met aanbevelingen.
Het project 'Vrijwilligerswerk en handicap' loopt tot 2002. Daarna wil Jopla er voor
zorgen dat er ook echt iets gebeurt met de aanbevelingen.
Interesse in het rapport? Download het volledige rapport (PDF - 200KB). Of bekijk een samenvatting van de conclusies,
de aanbevelingen en het vervolgproject.
Conclusies
Buurthuizen staan over het algemeen open voor vrijwilligers met
een beperking. Alle buurt- en clubhuizen uit het onderzoek zijn creatief
in het oplossen van problemen als er geen aanpassingen zijn. Ook zijn
zij bedreven in het creëren van taken vrijwilligers met een handicap
als de bestaande taken niet of slechts gedeeltelijk mogelijk zijn. Toch
zijn veel buurthuizen in de praktijk wat terughoudend. Daar zijn verschillende
redenen voor.
- Financiën
Voor (grote) bouwkundige aanpassingen om de toegankelijkheid te verbeteren
is het budget vaak niet toereikend of andere zaken gaan voor. Omdat
er weinig vrijwilligers met een lichamelijke beperking zijn, is deze
situatie voor de beroepskrachten erg hypothetisch. Er worden daarom
geen reserveringen op het budget gemaakt voor aanpassingen of onkostenvergoedingen.
- Prestatiedruk
In beleidsplannen is niets teruggevonden over het creeren van mogelijkheden
voor vrijwilligers met een handicap. Vaak is een buurthuis beleidsmatig
afhankelijk van een koepel. In het gesprek met een van de welzijnskoepels
in Amersfoort werd ons duidelijk gemaakt dat buurthuizen indirect via
de koepel weer afhankelijk zijn van prestatieafspraken met de gemeente.
Daarin staan aantallen (bezoekers en vrijwilligers) voorop. Vrijwilligers
met een handicap hebben meer begeleiding nodig wat ten koste gaat van
de aantallen.
- Onervarenheid
Buurthuizen waar geen of weinig bekendheid of ervaring is met mensen
met een handicap zullen niet actief vrijwilligers met een beperking
werven. Dit vooral omdat ze niet weten wat een handicap inhoudt en hoe
ze ermee om moeten gaan. Gaat een buurthuis de ervaring wel aan, dan
wordt vaak niet van tevoren gerealiseerd wat begeleiding van iemand
met een lichamelijke beperking inhoudt. Soms leidt dit tot een negatief
gevoel achteraf.
Daarnaast worden mensen met een lichamelijke beperking en mensen met
een psychische beperking over één kam geschoren. Als buurthuizen
een negatieve ervaring hebben gehad met vrijwilligers met een psychische
beperking staan zij niet zo snel open voor vrijwilligers met wat voor
beperking dan ook.
Aanbevelingen
Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten doen wij de volgende aanbevelingen:
- Buurthuizen en andere vrijwilligersorganisaties moeten van tevoren
nadenken waar ze aan beginnen. Wel of geen vrijwilliger met een handicap?
Er moet een bewuste keuze worden gemaakt (sociaal doel organisatie);
- Aanname en begeleiding van vrijwilligers met een handicap moet beleidsmatig
vastgelegd worden;
- Er moet een budget gereserveerd worden voor onkosten, reisvergoedingen
en aanpassingen;
- Er moet nagedacht worden of er voldoende tijd is om iemand te begeleiden;
- Er moet een onderscheid aangebracht worden tussen psychische - en
lichamelijke handicaps. Deze worden nog te veel over één
kam geschoren;
- Voor een vrijwilliger (met een handicap) is het makkelijker om binnen
te komen als deze al geruime tijd bekend is als deelnemer van activiteiten.
Een ieder kent deze persoon dan al;
- Bij prestaties moet er meer de nadruk worden gelegd op kwaliteit dan
op kwantiteit. Hierover moet gepraat worden met gemeentes en koepels;
- Er is veel behoefte aan informatie over handicaps en over handicap
en vrijwilligerswerk;
- Wat betreft communicatie tussen vrijwilliger en begeleiding/andere
vrijwilligers buurthuizen: er moeten afspraken gemaakt worden. Sommige
dingen worden met elkaar besproken, andere zaken alleen tussen begeleiding
en vrijwilliger (privé-zaken);
- Wat betreft de bouwkundige toegankelijkheid van buurthuizen: er is
veel behoefte aan informatie over subsidies;
- Wat betreft het werven van vrijwilligers met een handicap: informatie
over hoe en waar;
- Beeldvorming: mensen met een handicap wonen ook in de buurt! Wanneer
een buurthuis een functie voor de buurt wil hebben, behoren zij ook
aan de groep mensen met een lichamelijke handicap te denken.
- Er is onder jongeren met een handicap veel behoefte aan sociaal contact.
Ons inziens komt dit in buurthuizen het best tot z'n recht. Verder is
het werken als vrijwilliger ook een opstapje naar werk en werkervaring;
Daarnaast zijn de problemen om op het vrijwilligerswerk te komen door
de afstand vaak kleiner.
- Door jongeren met een handicap over vrijwilligerswerk te laten vertellen,
maak je andere jongeren enthousiast (werving);
- Mytylscholen kunnen hun leerlingen stage laten lopen in buurthuizen
(Vrijwilligerswerk als stage);
- Scholen moeten jongeren meer bewust maken van buurthuizen en vrijwilligerswerk
in het algemeen. Dit kan ook samen met belangen-organisaties als Jopla
en SHJO.
- Jongeren met een handicap informeren over de regels van het vrijwilligerswerk
en een handicap (uitkeringen);
- In dorpshuizen werken bijna geen vrijwilligers. De jongeren met handicaps
in die dorpen moeten dus relatief ver reizen om in een buurthuis te
kunnen werken.Toch hebben beheerders behoefte aan ondersteuning in drukke
perioden. Hier liggen mogelijkheden die benut kunnen worden.
Vervolgproject
Naar aanleiding van de resultaten van dit onderzoek willen Jopla,
SHJO en de Vrijwilligerscentrale Utrecht een vervolgproject starten. In
dit project willen we het volgende aan de orde laten komen:
- Gesprekken voeren met gemeente Utrecht, koepels en buurthuizen over
beleid, budget en kwaliteit;
- folders maken over handicaps, handicap en vrijwilligerswerk (met daarin
informatie over subsidie voor - bouwkundige - aanpassingen);
- Voorlichting geven op Mytylscholen over vrijwilligerswerk;
- Informeren van Jopla/SHJO leden over mogelijkheden vrijwilligerswerk;
- Alle informatie, ervaringen, resultaten van dit onderzoek doortrekken
naar andere vrijwilligersorganisaties. Hen bewustmaken, informeren.
Dit door uitgave persbericht en artikelen in (huis-aan-huis) bladen;
- Informatie over vrijwilligerswerk en handicaps op websites van Jopla,
SHJO en Vrijwilligerscentrale zetten;
- Opsturen van informatiefolders aan audiologische centra, fysiotherapeuten,
Mytylscholen, scholen voor slechthorenden, doveninstituten, jongerenafdelingen
van patientenorganisaties, e.d.
top